UitvoeringsAgenda Zero-emissiezones (UAZ)

Aanleiding

Stadslogistiek en ander bedrijfsgebonden mobiliteit in steden is cruciaal voor de economische vitaliteit en de aantrekkelijkheid van steden. Een efficiënte stadslogistiek zorgt ervoor dat winkels op tijd hun collectie binnen hebben, afval wordt opgehaald, restaurants worden bevoorraad en internetbestellingen tijdig worden afgeleverd. Dienstverlening en andere bedrijfsgebonden mobiliteit zorgt ervoor dat bijvoorbeeld nieuwbouw, CV onderhoud, schilderwerk of installatie van zonnepanelen in de stad kan plaatsvinden. De groeiende vraag naar de distributie van goederen en diensten in combinatie met de beperkte ruimte in de stad wordt een steeds grotere uitdaging. Er is een groeiende vraag naar vervoer: in vrijwel alle Nederlandse steden rijden steeds meer vrachtauto’s en bestelauto’s. Niets doen om de vervoersbewegingen in te perken, leidt tot meer uitstoot van schadelijke stoffen (emissie) en gaat ten koste van de gezondheid, de leefbaarheid, de bereikbaarheid en de veiligheid in steden.

Bedrijven, overheden en kennisinstellingen hebben al in 2014 een convenant gesloten om de stedelijke bedrijfsgebonden mobiliteit efficiënter en duurzamer te maken: de Green Deal Zero Emission Stadslogistiek(ZES).

Met het Klimaatakkoord van 28 juni 2019 hebben de doelstellingen van de Green Deal ZES een nieuwe impuls gekregen. Het Klimaatakkoord zet in op een versnelling naar een volledig emissievrije bedrijfsgebonden mobiliteit: de zogenoemde nul-emissie. Dit gebeurt met het instellen van (middelgrote) nul-emissiezones (dit is de juridische term voor zero-emissiezones) voor vracht- en bestelauto’s in dertig tot veertig grotere gemeenten vanaf 2025. Deze afspraken zijn een belangrijke aanjager voor emissieloze bestel- en vrachtauto’s in Nederland vanaf 2050.

In 2021 is de Uitvoeringsagenda Stadslogistiek ‘Op weg naar zero-emissie’ getekend door 33 partijen (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, gemeenten en ondernemings-, branche- en belangenorganisaties). Hierin zijn afspraken vastgelegd over de invoering van de nul-emissiezones.

Op 30 juni 2023 is het Tijdelijk besluit nul-emissiezones in het Staatsblad1 gepubliceerd. Dit tijdelijke besluit is erop gericht nadere invulling te geven aan de regels voor de nul-emissiezones. Er is een overgangsregeling geïntroduceerd voor bepaalde bestel- en vrachtauto's en daarnaast wordt vastgesteld welke voertuigen in aanmerking kunnen komen voor een vrijstelling of ontheffing. Dit besluit vervalt op 1 januari 2030.

In november 2023 is de Intentieovereenkomst Centraal Loket Ontheffingen nul-emissiezones ondertekend door gemeenten, RDW en SHPV. Daarin staan de afspraken die ten grondslag liggen aan het opzetten van een Centraal Loket ten behoeve van de centrale en geharmoniseerde afhandeling van aanvragen van ontheffingen.

In 2025 hebben gemeenten, brancheorganisatie en het Ministerie IenW een nieuw conventant ondertekend, de UitvoeringsAgenda Zero-emissiezones (UAZ)

Waarom een Uitvoeringsagenda Zero-emissiezones

• Naar aanleiding van de Uitvoeringsagenda Stadslogistiek ‘Op weg naar zero-emissie’ (UAS) is een nauwe samenwerking ontstaan die tot verregaand geharmoniseerde regelgeving heeft geleid. Het nut van deze UAS heeft zich daarmee bewezen. De nieuwe Uitvoeringsagenda Zero-emissiezones ‘Op weg met zero-emissiezones’ heeft drie doelen:

  • a. Het vastleggen van en vasthouden aan afspraken om het beleid rondom nul-emissiezones in stand te houden, waar nodig te herijken en te verbeteren.

  • b. Het maken van afspraken over de periode tot 1 januari 2030.

  • c. Gezien het tijdelijke karakter van het Tijdelijk Besluit nul-emissiezones, het maken van afspraken hoe om te gaan met beleidsontwikkeling rondom nul-emissiezones over de periode vanaf 1 januari 2030.

  Het blijven streven naar landelijke geharmoniseerde regels zorgt voor duidelijkheid voor ondernemers in het bijzonder en de weggebruiker in het algemeen, en het voorkomen van een lappendeken aan regels. Ook kunnen ondernemers zich beter voorbereiden op veranderingen in regelgeving als deze op tijd vast staan en niet tussentijds wijzigen. Partijen streven ernaar om op geharmoniseerde wijze (door middel van zoveel mogelijk eenduidige wetgeving en geharmoniseerd ontheffingenbeleid) de geïmplementeerde nul-emissiezones te continueren, ook na 2030.

Aanpak

De aanpak om de doelen te bereiken, richt zich op het verminderen, veranderen en verschonen van de verkeersbewegingen van bedrijfsgebonden mobiliteit. Dit wordt onder andere bereikt door het logistieke proces slimmer te organiseren, door meer samen te werken binnen de logistieke keten en met de inzet van zero-emissie voertuigen in de stad. De verschillende logistieke segmenten – zoals vers, horeca, retail, bouw- en infrabedrijven, dienstverlenende bedrijven, facilitair, afval en e-commerce – vragen daarbij elk om een eigen aanpak.

• De transitie naar duurzame en efficiënte stadslogistiek en bedrijfsgebonden mobiliteit is een gezamenlijke opgave waarbij elke Partij een eigen verantwoordelijkheid heeft:

  • Gemeenten nemen een onderbouwd verkeersbesluit voor instelling van de nul-emissiezone, waarin de grenzen van de zone vastgelegd zijn en stellen het ontheffingenbeleid vast. Het landelijk geharmoniseerde ontheffingenbeleid wordt geheel overgenomen en bestuurlijk geaccordeerd. In uitzonderlijke gevallen wordt dit beleid verruimd in verband met bijzondere afwijkende plaatselijke omstandigheden. Aansluiting bij het landelijk geharmoniseerde ontheffingenbeleid is noodzakelijk om van het Centraal Loket gebruik te kunnen maken. Dit maakt uniforme beoordeling door het Centraal Loket van de ontheffingsaanvraag mogelijk.

  • IenW faciliteert, stimuleert, ondersteunt en standaardiseert (bij) de landelijke regelgeving voor het instellen van een nul-emissiezone voor stadslogistiek.

  • Ondernemings-, branche- en belangenorganisaties stimuleren en ondersteunen hun leden en achterban om de overgang te maken naar emissievrije mobiliteit. Daarnaast zijn de ondernemings-, branche- en belangenorganisaties adviseurs van de zero-emissie gemeenten en IenW. Zij toetsen aanvullend beleid – bijvoorbeeld op het gebied van laadinfra – op praktische haalbaarheid en toegevoegde waarde voor de ondernemers die zij vertegenwoordigen.

Doel

Het doel van de Uitvoeringsagenda Zero-emissiezones is om de leefbaarheid, bereikbaarheid, gezondheid (in de vorm van schone lucht en beperking geluidshinder), economische vitaliteit en veiligheid in steden te verbeteren en de klimaatverandering te beperken. Dit leidt naar verwachting tot een besparing van 1,0 Mton CO₂-reductie per jaar vanaf 2030.